Wiedza praktyczna – budowa rurociągów
Słownik budowy rurociągów angielsko–polski (z niemieckim) do izometrii, zestawień materiałowych i pracy na budowie
Izometrie, klasy rurociągów i zestawienia materiałowe przychodzą w przemyśle często po angielsku – także na polskich budowach, a w starszych instalacjach również po niemiecku. Ten słownik tłumaczy około 230 terminów fachowych i skrótów rysunkowych z budowy rurociągów i instalacji przemysłowych tak, jak rozumie się je na budowie: elbow, spectacle blind, socket weld, BOP i WP. Tam, gdzie dosłowne tłumaczenie wprowadza w błąd, podajemy uwagę.
Terminy, które często są źle tłumaczone
Niektóre terminy brzmią znajomo, a na budowie rurociągu oznaczają coś innego. Te pomyłki kosztują w praktyce najwięcej czasu:
globe valve
to zawór grzybkowy (zawór zaporowy), a nie zawór kulowy. Zawór kulowy to ball valve.
plug valve
to kurek czopowy.
socket weld (SW)
to połączenie spawane kielichowo (ASME B16.11), a nie spoina króćca.
schedule (Sch)
w kontekście rur zawsze oznacza szereg grubości ścianek wg ASME B36.10, a nie harmonogram.
jacking bolts
to śruby wyciskowe, którymi rozpiera się połączenie kołnierzowe.
invert
oznacza na izometriach dno rury, czyli wysokość wewnętrznej dolnej krawędzi.
filler (metal)
przy spawaniu to spoiwo (materiał dodatkowy). Dopiero „filler plate” to blacha wyrównawcza (podkładka dystansowa).
XS / XXS
nie zawsze odpowiadają Schedule 80 lub 160 – XS pokrywa się z Sch 80 tylko do NPS 8.
Terminy: 226
| Angielski | Polski | Niemiecki | Uwaga |
|---|---|---|---|
| actual cost | koszty rzeczywiste | Istkosten | |
| adjusting screw | śruba regulacyjna, śruba nastawcza | Stellschraube | |
| air exhaust | wylot powietrza | Luftauslass | |
| anti-corrosive | zabezpieczony antykorozyjnie | korrosionsgeschützt | |
| approximate (approx.) | ok., około | ca. | |
| ball valve | zawór kulowy, kurek kulowy | Kugelhahn | |
| battery limitBL | granica instalacji (battery limit) | Anlagengrenze (Battery Limit) | styk między częściami instalacji / zakresami branżowymi |
| bend | łuk gięty, rura gięta | Rohrbiegung, gebogener Rohrbogen | elbow = kolano (kształtka), bend = łuk gięty z rury |
| bevel, bevelledBE | ukos, ukosowany (ukosowanie do spawania) | Fase, angefast (Schweißfase) | |
| bleeder | zawór spustowy, zawór odwadniający | Entleerungsventil, Ablassventil | |
| blind flange | kołnierz zaślepiający | Blindflansch | |
| boiler | kocioł, wytwornica pary | Kessel, Dampferzeuger | |
| bolt | śruba, szpilka | Schraube, Bolzen | |
| bore | otwór | Bohrung | |
| boss | piasta, występ | Nabe, Ansatz | |
| both ends bevelledBBE | oba końce ukosowane | beidseitig angefast | |
| both ends plainPBE | oba końce gładkie | beidseitig glatt | plain end = koniec gładki, bez ukosu i gwintu |
| both ends threadedTBE | oba końce gwintowane | beidseitig mit Gewinde | |
| bottom of pipeBOP | dolna krawędź rury (spód rury) | Rohrunterkante (UK Rohr) | |
| branch | odgałęzienie | Abzweig | |
| brass | mosiądz | Messing | |
| bubble cap | kołpak (półka kołpakowa) | Glocke (Glockenboden) | wyposażenie wewnętrzne kolumn |
| butt weldBW | spoina doczołowa | Stumpfnaht | |
| by-pass | obejście, bypass | Bypass, Umgehungsleitung | |
| carbon steelCS | stal węglowa, stal niestopowa | C-Stahl, unlegierter Stahl | |
| cast iron | żeliwo | Gusseisen | |
| centre lineCL | oś, linia środkowa | Mittellinie | |
| centre to centreC/C | rozstaw osi (oś–oś) | Mitte–Mitte | |
| chain operated | z napędem łańcuchowym | mit Kettenradantrieb | |
| check valve | zawór zwrotny, klapa zwrotna | Rückschlagarmatur, Rückschlagklappe | |
| cold spring / cold strain | naciąg wstępny na zimno, wstępnie napięty na zimno | Kaltvorspannung, kalt vorgespannt | |
| column | kolumna | Kolonne | |
| compressed air | sprężone powietrze | Druckluft | |
| compressed asbestos fibreCAF | płyta azbestowo-kauczukowa, klingeryt (historycznie) | Asbest-Pressplatte (historisch) | tylko w starych instalacjach; dziś uszczelka z bezazbestowego materiału włóknistego |
| concentric | koncentryczny, współosiowy | konzentrisch | |
| condensate | kondensat, skropliny | Kondensat | |
| control | regulacja, regulator | Regelung, Regler | |
| cooler | chłodnica | Kühler | |
| cooling rate | szybkość chłodzenia | Abkühlgeschwindigkeit | obróbka cieplna: np. °C/h |
| copper tube | rura miedziana | Kupferrohr | |
| corrosivity | korozyjność | Korrosivität | |
| countersunk | wpuszczany, z łbem stożkowym | versenkt, Senkkopf- | |
| coupling | mufa (mufa pełna / półmufa) | Muffe (Vollmuffe/Halbmuffe) | |
| crude oil | ropa naftowa | Rohöl | |
| delivery line | przewód tłoczny | Förderleitung | |
| dial gauge | czujnik zegarowy | Messuhr | |
| discharge | wylot, strona tłoczna (pompa), spust | Austritt, Druckseite (Pumpe), Ablass | discharge line przy pompach = przewód tłoczny; discharge cock = kurek spustowy |
| dotted line | linia przerywana | gestrichelte Linie | |
| double extra strongXXS | podwójnie wzmocniona (XXS) | doppelt extra stark (XXS) | nie zawsze równa Sch 160 |
| drain | odwodnienie, spust; opróżniać | Entleerung, entleeren | |
| drawingDWG | rysunek | Zeichnung | |
| eccentric | mimośrodowy | exzentrisch | |
| elbow | kolano (kształtka) | Rohrbogen (Formstück) | LR = 1,5 D, SR = 1 D |
| elevationEL | rzędna, wysokość; widok | Höhenkote, Höhe; Ansicht | na rysunkach „EL +12.500” = rzędna wysokościowa |
| exhaust steam | para wylotowa | Abdampf | |
| extra heavy | bardzo ciężka, wzmocniona (XS) | extra schwer (XS) | |
| extra strongXS | wzmocniona (XS) | extra stark (XS) | odpowiada Sch 80 tylko do NPS 8 |
| face to faceF/F | długość zabudowy (armatura) | Baulänge (Armatur) | |
| faced and drilled | splanowany i nawiercony | plangedreht und gebohrt | |
| female thread | gwint wewnętrzny | Innengewinde | |
| field test | próba na budowie | Baustellenprüfung | |
| field weldFW | spoina montażowa | Baustellennaht | |
| filler metal | spoiwo, materiał dodatkowy do spawania | Schweißzusatz(werkstoff) | filler plate = blacha wyrównawcza (podkładka dystansowa) |
| fire water | woda gaśnicza | Löschwasser | fire water point = przyłącze wody gaśniczej |
| first coat / primer | powłoka gruntująca, farba podkładowa | Grundanstrich, Grundbeschichtung | |
| flange | kołnierz | Flansch | |
| flat faceFF | przylga płaska (bez występu) | glatte Dichtfläche (ohne Dichtleiste) | EN 1092-1 typ A |
| flexible hose | wąż, wąż metalowy | Schlauch, Metallschlauch | |
| flow meter | przepływomierz | Durchflussmesser | |
| flow sheet / P&ID | schemat technologiczny, schemat P&ID | Fließbild, R&I-Schema | |
| foolproof | odporny na błędy obsługi | narrensicher, fehlbedienungssicher | |
| foot valve | zawór stopowy | Fußventil | |
| forged steel | stal kuta | Schmiedestahl | |
| foundation | fundament | Fundament | |
| frostproof | mrozoodporny | frostsicher | |
| gasket | uszczelka | Dichtung | |
| gate valve | zasuwa | Absperrschieber | |
| gauge | przyrząd pomiarowy, manometr; sprawdzian | Messgerät, Manometer; Lehre | |
| gauge glass | wziernik, wskaźnik poziomu (szkło wodowskazowe) | Schauglas, Standglas | |
| gland | dławnica | Stopfbuchse | |
| globe valve | zawór grzybkowy, zawór zaporowy | Absperrventil, Durchgangsventil | nie mylić z zaworem kulowym (ball valve) |
| grade | gatunek (materiału) | Güte, Werkstoffsorte | np. ASTM A106 Grade B |
| ground level / grade | poziom terenu | Geländeoberkante (GOK) | |
| heat exchanger | wymiennik ciepła | Wärmetauscher, Wärmeübertrager | |
| heat treatment | obróbka cieplna | Wärmebehandlung | |
| heater | podgrzewacz, piec | Erhitzer, Ofen | |
| heating coil | wężownica grzewcza | Heizschlange | |
| hexagon (hex) | sześciokąt | Sechskant | |
| hose connection | przyłącze węża | Schlauchanschluss | |
| inlet | wlot | Eintritt, Einlass | |
| inside diameterID | średnica wewnętrzna | Innendurchmesser | |
| installation | montaż; instalacja | Montage; Anlage | |
| insulation, insulated | izolacja, izolowany | Isolierung/Dämmung, isoliert | |
| invert (elevation) | rzędna dna rury (wewnętrznej dolnej krawędzi) | Rohrsohle (Höhe Innenunterkante) | na izometriach: wysokość wewnętrznej dolnej krawędzi rury |
| iron pipe sizeIPS | średnica nominalna wg amerykańskiego systemu wymiarów rur | Nennweite nach US-Rohrmaßsystem | |
| item no. | nr poz. | Pos.-Nr. | |
| jacking bolts / jack screws | śruby wyciskowe, śruby rozpierające | Abdrückschrauben | na kołnierzach do rozpierania połączenia |
| joint | połączenie; połączenie kołnierzowe | Verbindung; Flanschverbindung | |
| lap joint flange | kołnierz luźny z obrzeżem | Losflansch mit Bördel | |
| lap weld | spoina zakładkowa | Überlappnaht | |
| large end bevelled / plain / threaded | duży koniec ukosowany / gładki / gwintowany | großes Ende angefast / glatt / mit Gewinde | |
| level | poziom, wysokość; poziom napełnienia | Ebene, Höhe; Füllstand | |
| line | rurociąg, przewód | Leitung | |
| line pipe | rura przewodowa | Leitungsrohr | |
| lining | wykładzina | Auskleidung | |
| long radiusLR | duży promień (kolano 1,5 D) | langer Radius (Bogen 1,5 D) | |
| low pressureLP | niskie ciśnienie | Niederdruck | |
| machined | obrobiony mechanicznie | maschinell bearbeitet | |
| main line / header | rurociąg główny, kolektor | Hauptleitung, Sammler | |
| malleable iron | żeliwo ciągliwe | Temperguss | |
| manufacturing control | nadzór nad produkcją, zakładowa kontrola produkcji | Fertigungsüberwachung | |
| master valve | główny zawór odcinający | Hauptabsperrventil | |
| match line | linia podziału (styk arkuszy rysunku) | Anschlusslinie (Zeichnungsübergang) | |
| minutes of meetingMoM | protokół ze spotkania | Besprechungsprotokoll | |
| mitre / lobster back bend | kolano segmentowe | Segmentbogen | |
| movable support | podpora przesuwna, podpora ruchoma | Loslager, bewegliche Unterstützung | |
| needle valve | zawór iglicowy | Nadelventil | |
| nipple | nypel | Nippel | swaged nipple = nypel redukcyjny |
| not to scaleNTS | bez skali | nicht maßstäblich | |
| nozzle | króciec | Stutzen | |
| nut | nakrętka | Mutter | |
| one end bevelled / plain / threaded | jeden koniec ukosowany / gładki / gwintowany | einseitig angefast / glatt / mit Gewinde | |
| orifice flange | kołnierz kryzowy (do kryzy pomiarowej) | Messblendenflansch | |
| outlet | wylot | Austritt, Auslass | |
| outside diameterOD | średnica zewnętrzna | Außendurchmesser | |
| outside screw and yokeOS&Y | zewnętrzny gwint wrzeciona z jarzmem | außenliegendes Spindelgewinde mit Joch | typ konstrukcji zasuw |
| overhead | koszty ogólne; pułapowo (nad głową) | Gemeinkosten; über Kopf | w kontekście montażu często „pułapowa” (pozycja spawania) |
| pet cock | kurek probierczy, kurek odpowietrzający | Probierhahn, Entlüftungshähnchen | |
| piece mark | oznaczenie elementu, znacznik pozycji | Teilekennzeichnung, Positionsmarke | |
| pinhole | por, por igłowy; mały otwór | Pore, Nadelstichpore; kleine Bohrung | przy spoinach i nieszczelnościach = por |
| pipe rack / pipe track | estakada rurowa | Rohrbrücke | |
| pipe support | zamocowanie rurociągu, podpora rurociągu | Rohrhalterung, Rohrunterstützung | |
| pipe wrench | klucz do rur | Rohrzange | |
| pipeline | rurociąg, rurociąg przesyłowy | Rohrleitung, Fernleitung | |
| pitch circle diameterPCD | średnica podziałowa otworów (średnica rozstawu śrub) | Lochkreisdurchmesser | |
| plug valve | kurek czopowy | Kükenhahn | |
| post weld heat treatmentPWHT | obróbka cieplna po spawaniu | Wärmebehandlung nach dem Schweißen | |
| pound per square inch (psi) | psi (1 psi ≈ 0,0689 bar) | psi (1 psi ≈ 0,0689 bar) | |
| power plant | elektrownia | Kraftwerk | |
| preheat | podgrzewanie wstępne | Vorwärmen | |
| quality controlQC | kontrola jakości | Qualitätskontrolle | |
| raised faceRF | przylga z występem (przylga podniesiona) | Dichtleiste | EN 1092-1 typ B1/B2 |
| random length | długość nieustalona (długość fabryczna) | Herstelllänge (unbestimmte Länge) | |
| raw material | materiał wyjściowy, surowiec | Ausgangswerkstoff, Rohstoff | |
| reboiler | wyparka obiegowa, podgrzewacz kolumny (reboiler) | Umlaufverdampfer (Reboiler) | |
| reducer | zwężka, redukcja | Reduzierstück | concentric/eccentric reducer = zwężka koncentryczna/mimośrodowa |
| reinforcing pad | nakładka wzmacniająca (siodło) | Verstärkungsblech (Sattelblech) | |
| relief valve | zawór nadmiarowy, zawór bezpieczeństwa | Überdruckventil, Sicherheitsventil | |
| remote control | zdalne sterowanie | Fernbedienung, Fernsteuerung | |
| return bend | kolano 180° (łuk U) | 180°-Bogen (U-Bogen) | |
| ring type jointRTJ | przylga pod uszczelkę pierścieniową (RTJ) | Ringjoint-Dichtfläche (RTJ) | |
| rising stem | wrzeciono wznoszące | steigende Spindel | |
| rupture disc | membrana bezpieczeństwa, płytka bezpieczeństwa | Berstscheibe | |
| safety valve | zawór bezpieczeństwa | Sicherheitsventil | |
| sample outlet | króciec do poboru próbek | Probenahmestutzen | |
| sampling cock | kurek do poboru próbek | Probenahmehahn | |
| scheduleSch | Schedule (szereg grubości ścianek) | Schedule (Wanddickenreihe) | w kontekście rur zawsze szereg grubości ścianek wg ASME B36.10 |
| screwed | skręcany, gwintowany | geschraubt, mit Gewinde | |
| seal weld(ed) | spoina uszczelniająca, zaspawany szczelnie | Dichtnaht, dichtgeschweißt | |
| seamlessSMLS | bez szwu | nahtlos | |
| seat | gniazdo | Sitz | |
| section | przekrój; odcinek | Schnitt; Abschnitt | |
| shut-off valve | armatura odcinająca, zawór odcinający | Absperrarmatur | |
| shutdown / plant going down | odstawienie instalacji, postój | Anlagenabstellung, Stillstand | |
| side view / side elevation | widok z boku | Seitenansicht | |
| sight glass | wziernik | Schauglas | |
| slip-on flangeSO | kołnierz nasuwany | Überschiebflansch | |
| slope | spadek | Gefälle | |
| small end bevelled / plain / threaded | mały koniec ukosowany / gładki / gwintowany | kleines Ende angefast / glatt / mit Gewinde | |
| smooth finish (flange face) | przylga dokładnie toczona (gładka) | feingedrehte Dichtfläche | |
| socket weldSW | połączenie spawane kielichowo, spoina kielichowa | Muffenschweißverbindung | kształtki SW wg ASME B16.11 |
| spade / blind | zaślepka międzykołnierzowa, tarcza zaślepiająca | Steckscheibe | próba ciśnieniowa, odcięcie na czas prac |
| spectacle blind | zaślepka okularowa | Brillensteckscheibe | |
| stack | komin | Kamin, Schornstein | |
| staff | personel | Personal | |
| stainless steelSS | stal nierdzewna | nichtrostender Stahl, Edelstahl | |
| stand-by | rezerwa | Reserve | |
| standard wire gaugeSWG | sprawdzian do drutu (grubość drutu/blachy) | Drahtlehre (Draht-/Blechdicke) | |
| steam out | przedmuchiwanie parą, parowanie | ausdampfen | czyszczenie elementów instalacji parą |
| steam traced | z parowym ogrzewaniem towarzyszącym | dampfbegleitbeheizt | |
| steam trap | odwadniacz, garnek kondensacyjny | Kondensatableiter | |
| straddle (bolt holes) | otwory na śruby symetrycznie po obu stronach osi | Schraubenlöcher beidseitig der Mittellinie | układ otworów: brak otworu w osi |
| strainer | filtr siatkowy, osadnik | Schmutzfänger, Sieb | |
| strength | wytrzymałość | Festigkeit | |
| stress | naprężenie | Spannung | |
| stress relief / stress relieving | wyżarzanie odprężające | Spannungsarmglühen | obróbka cieplna po spawaniu |
| stud bolt | szpilka (śruba dwustronna) | Bolzen (Gewindebolzen) | na kołnierzach skręcana z obu stron nakrętkami |
| support | zamocowanie, podpora | Halterung, Unterstützung | |
| swaged | zwężony, redukowany | eingezogen, reduziert | |
| swing pipe | rura przegubowa | Gelenkrohr | |
| tangent lineTL | linia styczna (przejście płaszcz–dennica) | Tangentenlinie (Übergang Mantel–Boden) | |
| tank farm | park zbiorników | Tanklager | |
| tap, tapping | nawiercenie; gwintownik | Anbohrung; Gewindebohrer | hot tap = nawiercenie pod ciśnieniem roboczym |
| taper | stożek, zbieżność | Konus, Verjüngung | |
| tensile strength | wytrzymałość na rozciąganie | Zugfestigkeit | |
| test | próba, badanie | Prüfung | pressure test = próba ciśnieniowa; hydrotest = próba wodna (hydrauliczna) |
| thermowell | osłona termometryczna | Thermometerschutzrohr | |
| thickness | grubość | Dicke | |
| thread, threaded | gwint, gwintowany | Gewinde, mit Gewinde | |
| to be checked and adjusted in field (field fit) | sprawdzić i dopasować na budowie (dopasowanie montażowe) | auf der Baustelle prüfen und anpassen (Baustellenanpassung) | adnotacja na rysunku |
| to fit, pipe fitter | dopasowywać, monter rurociągów (fitter) | vorrichten, Vorrichter/Rohrschlosser | |
| to flush | płukać | spülen | |
| to reject | odrzucić; (badanie) niedopuszczalne | zurückweisen; (Prüfung) nicht zulässig | |
| top of pipeTOP | górna krawędź rury | Rohroberkante (OK Rohr) | |
| top of steelTOS | górna krawędź konstrukcji stalowej | Oberkante Stahlbau | |
| top view / plan | widok z góry, rzut | Draufsicht | |
| trap | separator; odwadniacz | Abscheider; Kondensatableiter | |
| trench | wykop, rów | Graben | |
| underground | podziemny (ułożony w ziemi) | erdverlegt | |
| union | śrubunek | Rohrverschraubung | |
| unit | instalacja, część instalacji; jednostka | Anlage, Anlagenteil; Einheit | |
| valve seat | gniazdo zaworu | Ventilsitz | |
| valve stem | wrzeciono zaworu | Ventilspindel | |
| vapour pressure | prężność par, ciśnienie pary | Dampfdruck | |
| vent | odpowietrzenie | Entlüftung | |
| wall thicknessWT | grubość ścianki | Wanddicke | |
| washer | podkładka | Unterlegscheibe | |
| wedge | klin | Keil | |
| weld | spoina; spawać | Schweißnaht, schweißen | |
| weld cap | dennica (kształtka); warstwa licowa (spoina) | Kappe (Formstück); Decklage (Naht) | zależnie od kontekstu: kształtka lub ostatnia warstwa spoiny |
| welding elbow | kolano do przyspawania | Einschweißbogen | |
| welding neck flangeWN | kołnierz szyjkowy (do przyspawania) | Vorschweißflansch | |
| wire rope | lina stalowa | Drahtseil | |
| working pointWP | punkt odniesienia, punkt przecięcia | Bezugspunkt, Schnittpunkt | izometria: punkt przecięcia osi rur |
| workpiece | przedmiot obrabiany | Werkstück | |
| wrench | klucz (do śrub) | Schraubenschlüssel | torque wrench = klucz dynamometryczny |
Opracowane przez HSOS na podstawie praktyki na budowach międzynarodowych, bez gwarancji. Terminy specyficzne dla projektu, wynikające z klasy rurociągu i specyfikacji zamawiającego, mają pierwszeństwo.
Typowe adnotacje na angielskich izometriach
All dimensions and elevations to be checked and adjusted in field.
Wszystkie wymiary i rzędne należy sprawdzić i dopasować na budowie (dopasowanie montażowe).
All screwed connections to be seal welded except plugs.
Wszystkie połączenia gwintowane należy zaspawać szczelnie, z wyjątkiem korków zaślepiających.
FW = field weld
Spoina montażowa – wykonywana dopiero podczas montażu, a nie w prefabrykacji.
NTS = not to scale
bez skali – wymiary brać wyłącznie z wymiarowania, nie odmierzać z rysunku.
Najczęstsze pytania
Co oznaczają BOP, TOP i EL na izometrii?
BOP (bottom of pipe) to dolna krawędź rury, TOP (top of pipe) górna krawędź rury, EL (elevation) rzędna wysokościowa odniesiona do poziomu zerowego instalacji. Estakady rurowe i zamocowania wymiaruje się zwykle do BOP, ponieważ w tym miejscu rurociąg na nich spoczywa.
Czym różni się elbow od bend?
Elbow to kształtka do przyspawania (kolano wg ASME B16.9 lub EN 10253), bend jest gięty z prostej rury. LR (long radius) oznacza promień kolana 1,5 × D, SR (short radius) 1 × D.
Co oznacza „spectacle blind”?
Zaślepkę okularową: otwarty pierścień i pełną tarczę zaślepiającą połączone mostkiem. Pozostaje na stałe między kołnierzami i w celu odcięcia przepływu obraca się ją. Pojedyncza zaślepka międzykołnierzowa to spade lub blind.
Doświadczenie międzynarodowe, dokumentacja w Twoim języku
HSOS pracuje w rafineriach, parkach chemicznych i elektrowniach w całej Europie – według specyfikacji angielskich i według norm EN, z dokumentacją w języku, którego wymaga Twój projekt.