Normy rurociągowe dawne i obecne: jak prawidłowo czytać oznaczenia DIN, ASA i ND na rysunkach istniejących instalacji
W istniejących instalacjach na izometriach, w zestawieniach materiałowych i na tabliczkach znamionowych wciąż widnieją oznaczenia DIN 2448, DIN 2633, ND 16 czy St 35.8 – zamawia się i bada natomiast dziś według norm EN, ISO i ASME (w Polsce normy EN obowiązują jako PN-EN). To zestawienie porównuje dawne oznaczenia z obecnie obowiązującymi: rury, kształtki, kołnierze, przylgi uszczelniające, uszczelki, normy spawalnicze i materiały. Do każdej pozycji podajemy wskazówkę, na co zwrócić uwagę przy wymianie na budowie.
Oznaczenia i stopnie ciśnienia
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| NW (średnica nominalna) | DN | Średnica nominalna, wielkość bezwymiarowa | DN 100 nie oznacza wymiaru w milimetrach – średnica zewnętrzna wynosi 114,3 mm. |
| ND (ciśnienie nominalne) | PN | Stopień ciśnienia nominalnego | Ciśnienie nominalne PN to stopień, a nie dopuszczalne ciśnienie robocze – to zależy od materiału i temperatury. |
| 150 lb, 300 lb … | Class 150, Class 300 … | Klasy ciśnienia wg ASME B16.5 | „lb” nie jest jednostką ciśnienia w barach; Class 150 nie odpowiada PN 16. |
| Średnica nominalna w calach (np. 4″) | NPS 4 | Amerykańska średnica nominalna | NPS 4 i DN 100 mają tę samą średnicę zewnętrzną (114,3 mm), ale różne szeregi grubości ścianek (Schedule). |
Rury
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| DIN 2448 / DIN 2458 | DIN EN 10220 | Wymiary i masy rur stalowych bez szwu / ze szwem | Średnice zewnętrzne pozostały takie same; niektóre grubości ścianek w szeregach zalecanych się różnią. |
| DIN 1629 / DIN 17175 | DIN EN 10216-1 / -2 | Warunki dostawy rur bez szwu (niestopowych / do pracy w podwyższonej temperaturze) | |
| DIN 1626 / DIN 1628 | DIN EN 10217-1 / -2 | Warunki dostawy rur ze szwem | |
| DIN 17458 / DIN 17457 | DIN EN 10216-5 / DIN EN 10217-7 | Rury bez szwu / ze szwem ze stali nierdzewnej | |
| DIN 2440 / DIN 2441 | DIN EN 10255 | Rury gwintowane | |
| ASA B36.10 | ASME B36.10M (B36.19M dla stali nierdzewnej) | Amerykańskie wymiary rur z szeregami Schedule | XS odpowiada Sch 80 tylko do NPS 8, XXS nie jest generalnie równe Sch 160. |
Kształtki
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| DIN 2605 / 2615 / 2616 / 2617 | DIN EN 10253-1 / -2 | Kolana, trójniki, zwężki, dennice do przyspawania | Dla kształtek nierdzewnych obowiązują EN 10253-3 / -4. |
| ASA B16.9 / B16.11 | ASME B16.9 / B16.11 | Amerykańskie kształtki do spawania doczołowego lub kielichowego |
Kołnierze i przylgi uszczelniające
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| DIN 2631 – DIN 2638 | DIN EN 1092-1, typ 11 | Kołnierze szyjkowe do przyspawania PN 6 – PN 160 | Wymiary przyłączeniowe pozostały takie same; w istniejącej instalacji dawne i nowe kołnierze o tym samym ciśnieniu nominalnym PN pasują do siebie. |
| DIN 2573 / DIN 2576 | DIN EN 1092-1, typ 01 | Kołnierze płaskie do przyspawania | |
| DIN 2527 | DIN EN 1092-1, typ 05 | Kołnierze zaślepiające | |
| DIN 2641 / DIN 2642 | DIN EN 1092-1, typ 02 z obrzeżem | Kołnierze luźne z obrzeżem do przyspawania | |
| DIN 2526 Form C / Form E | DIN EN 1092-1 przylga B1 / B2 | Przylga z występem (chropowatość zgrubna / dokładna) | Rodzaj przylgi jest dziś częścią oznaczenia zamówieniowego (patrz przykład poniżej). |
| DIN 2512 pióro / wpust | DIN EN 1092-1 przylga C / D | Przylga z piórem i z wpustem | |
| DIN 2513 występ / wgłębienie | DIN EN 1092-1 przylga E / F | Przylga z występem i z wgłębieniem | |
| ASA B16.5 | ASME B16.5 (od NPS 26: ASME B16.47) | Amerykańskie kołnierze w klasach ciśnienia (Class) | Kołnierze PN i Class mają różne układy otworów – nie wolno ich mieszać. |
Uszczelki
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| DIN 2690 / 2691 / 2692 | DIN EN 1514-1 | Uszczelki płaskie do kołnierzy PN | |
| API 601 | ASME B16.20 | Uszczelki metalowe (spiralne, faliste, pierścieniowe RTJ) | |
| ASA B16.21 | ASME B16.21 | Uszczelki płaskie do kołnierzy Class |
Spawanie
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| DIN 2559 | DIN EN ISO 9692-1 | Przygotowanie brzegów do spawania (kształty rowków) | Wymiary rowka odnoszą się do stanu po sczepieniu. więcej → |
| DIN 1912 | DIN EN ISO 2553 | Umowne przedstawianie spoin na rysunkach | |
| DIN 8563 | DIN EN ISO 5817 | Poziomy jakości dla niezgodności spawalniczych | |
| DIN 8560 | DIN EN ISO 9606-1 | Egzamin kwalifikacyjny spawaczy |
Śruby i nakrętki
| Dawniej (istniejące instalacje) | Obecnie | Przedmiot | Wskazówka praktyczna |
|---|---|---|---|
| DIN 931 / 933 / 934 | DIN EN ISO 4014 / 4017 / 4032 | Śruby i nakrętki sześciokątne | Dla M10, M12, M14 i M22 zmienił się rozmiar klucza. więcej → |
Materiały: dawne nazwy DIN i obecne oznaczenia EN
Przy materiałach pomaga numer materiału (Werkstoffnummer): w większości przypadków pozostał bez zmian i jest dlatego najszybszym sposobem porównania w istniejącej instalacji. Wyjątkiem są akurat najczęściej stosowane stale rurowe do pracy w podwyższonej temperaturze – St 35.8 i St 45.8 otrzymały jako P235GH i P265GH nowe numery.
| Dawniej | Nr mat. dawny | Obecnie | Nr mat. obecny | Zastosowanie |
|---|---|---|---|---|
| St 37.0 | 1.0254 | P235TR1 | 1.0254 | Rura przewodowa bez wymagań dotyczących badań |
| St 35.8 | 1.0305 | P235GH | 1.0345 * | Stal węglowa do pracy w podwyższonej temperaturze (rury) |
| St 45.8 | 1.0405 | P265GH | 1.0425 * | Stal węglowa do pracy w podwyższonej temperaturze (rury) |
| C 22.8 | 1.0460 | P250GH | 1.0460 | Stal kuta na kołnierze |
| 17 Mn 4 | 1.0481 | P295GH | 1.0481 | Stal C-Mn do pracy w podwyższonej temperaturze |
| 15 Mo 3 | 1.5415 | 16Mo3 | 1.5415 | Stal Mo do pracy w podwyższonej temperaturze |
| 13 CrMo 4 4 | 1.7335 | 13CrMo4-5 | 1.7335 | Stal CrMo do pracy w podwyższonej temperaturze (P11/P12) |
| 10 CrMo 9 10 | 1.7380 | 10CrMo9-10 | 1.7380 | Stal CrMo do pracy w podwyższonej temperaturze (P22) |
| 12 CrMo 19 5 | 1.7362 | X11CrMo5 | 1.7362 | Stal 5% Cr do pracy w podwyższonej temperaturze (P5) |
| 14 MoV 6 3 | 1.7715 | 14MoV6-3 | 1.7715 | Stal dla energetyki |
| X 20 CrMoV 12 1 | 1.4922 | X20CrMoV11-1 | 1.4922 | Stal dla energetyki |
| St 37-2 | 1.0037 | S235JR | 1.0038 * | Stal konstrukcyjna (zamocowania, konstrukcje stalowe) |
| St 52-3 | 1.0570 | S355J2 | 1.0577 * | Stal konstrukcyjna (zamocowania, konstrukcje stalowe) |
| X 5 CrNi 18 9 | 1.4301 | X5CrNi18-10 | 1.4301 | Stal nierdzewna (304) |
| X 6 CrNiMoTi 17 12 2 | 1.4571 | X6CrNiMoTi17-12-2 | 1.4571 | Stal nierdzewna (316Ti) |
* Numer materiału uległ zmianie.
Dawne i nowe materiały nie zawsze są identyczne pod względem składu chemicznego i własności wytrzymałościowych. Dla elementów ciśnieniowych decyduje świadectwo odbioru (EN 10204 3.1) w odniesieniu do obecnej normy. Materiały ASTM (np. A106 Gr. B, A335 P11) są porównywalne tylko w przybliżeniu i nie wymienia się ich jako równoważnych.
Jak zmienia się oznaczenie zamówieniowe
Dwie typowe pozycje ze starego zestawienia materiałowego i sposób, w jaki zamawia się je dziś:
Na co zwrócić uwagę przy wymianie na budowie
- Wymiary przyłączeniowe kołnierzy PN: Kołnierz wg DIN 2633 i kołnierz wg EN 1092-1 PN 16 o tej samej średnicy nominalnej pasują do siebie – średnica podziałowa otworów, liczba śrub i rozmiar śrub są takie same. Różnice dotyczą wysokości kołnierza, chropowatości przylgi i oznakowania materiału.
- Nie mieszać kołnierzy PN i Class: Kołnierz ASME Class 150 i kołnierz PN 16 wyglądają podobnie, ale mają różne średnice podziałowe i otwory. W razie wątpliwości zmierzyć średnicę podziałową i średnicę otworów.
- Sprawdzić grubość ścianki: DN 100 wg EN i NPS 4 wg ASME mają tę samą średnicę zewnętrzną, ale inne szeregi grubości ścianek. Przy wspawywaniu kształtki ASME w rurociąg EN trzeba wyrównać grubość ścianki (roztoczenie od wewnątrz lub ukosowanie wg EN ISO 9692-1 lub ASME B16.25).
- Instrukcja spawania ma pierwszeństwo: Jeśli zmienia się materiał, może zmienić się też instrukcja technologiczna spawania (WPS) – podgrzewanie wstępne, spoiwo, obróbka cieplna. Wymianę materiału należy dlatego uzgodnić z nadzorem spawalniczym.
Angielskie terminy na izometriach? Przejdź do słownika budowy rurociągów angielsko–polskiego →
Najczęstsze pytania
Czy mogę wymienić stary kołnierz DIN na kołnierz wg EN 1092-1?
Z reguły tak, jeśli zgadzają się średnica nominalna, stopień ciśnienia, rodzaj przylgi i materiał: wymiary przyłączeniowe kołnierzy PN zostały przy zmianie norm zachowane. Należy sprawdzić przylgę (B1 lub B2 w zależności od uszczelki), wysokość kołnierza – zmienia ona długość wstawki dopasowującej – oraz świadectwo materiałowe. W rurociągach ciśnieniowych decyduje klasa rurociągu lub użytkownik instalacji.
Co dziś oznacza ND 16 na starym rysunku?
ND (niem. Nenndruck, ciśnienie nominalne) to dziś PN. ND 16 odpowiada PN 16. W obu przypadkach chodzi o stopień ciśnienia, a nie o dopuszczalne ciśnienie robocze – jakie ciśnienie jest dopuszczalne w jakiej temperaturze, wynika z materiału i normy (przyporządkowanie ciśnienie–temperatura w EN 1092-1).
Czy kołnierz 150 lb to to samo co PN 16?
Nie. Class 150 (dawniej „150 lb”) wg ASME B16.5 i PN 16 wg EN 1092-1 mają różne średnice podziałowe, liczby śrub i rozmiary śrub. Nie da się ich połączyć bez kołnierza przejściowego.
Która norma obowiązuje dla przygotowania brzegów do spawania, odkąd wycofano DIN 2559?
DIN EN ISO 9692-1 (część 2 dla spawania łukiem krytym). Dla rurociągów wg ASME obowiązuje ASME B16.25 ze znanym kątem ukosu 37,5°. Nasz przegląd ukosowania zestawia obie normy.
Do przeglądu ukosowania: kształty rowków wg EN ISO 9692-1 i ASME →
Zestawienie opracowane według najlepszej wiedzy na podstawie wykazów norm, bez gwarancji. Normy są stale aktualizowane; wiążące są wydanie uzgodnione w projekcie, klasa rurociągu i instrukcja technologiczna spawania.
Istniejąca instalacja, nowe części – dopasujemy
HSOS tnie, ukosuje i obrabia rury, kołnierze i przylgi uszczelniające bezpośrednio w instalacji – także tam, gdzie stare części DIN spotykają się z nowymi komponentami EN lub ASME.